Mekanizmat e zbatimit të Axhendës së Gjelbër

paper art digital craft style landscape with green eco urban city earth day world environment day concept 112554 206

ÇFARË ËSHTË AXHENDA E GJELBËR PËR BALLKANIN PERËNDIMOR?

Me synim përshpejtimin e masave dhe veprimeve për Klimën dhe Mjedisin në Ballkanin Perëndimor, Bashkimi Evropian po mbështet zbatimin e Axhendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor. Axhenda e Gjelbër përbëhet nga 5 shtylla kryesore si:
(1) Veprimi për Klimën: dekarbonizimi, energjia, lëvizshmëria;
(2) Ekonomia Qarkulluese: mbetjet, riciklimi, prodhimi i qëndrueshëm dhe përdorimi i qëndrueshëm i burimeve;
(3) Biodiversiteti: mbrotja dhe ripërtëritja e natyrës;
(4) Ndotja e ajrit, ujit dhe tokës;
(5) Sisteme të qëndrueshme ushqimore dhe zonat rurale.
Objektivat e secilit prej kapitujve të mësipërme do të mundësohen përmes investimeve dhe veprimeve konkretë të mbështetura nga instrumentat financare kryesisht të BE-së.

MEKANIZMAT E ZBATIMIT TË AXHENDËS SË GJELBËR

Axhenda e Gjelbër për BP është parashikuar të shihet si një plan për masat e mundshme që do të miratohen së bashku nga BE dhe secili nga vendet e BP, bazuar në strukturat apo kornizat ekzistuese të bashkëpunimit politik dhe teknik, duke përfshirë në veçanti Marrëveshjet e Stabilizim Asociimit, Kornizat e Negocimit dhe Programet e Reformës Ekonomike. Axhenda do të mundësojë lidhje më të fortë midis BE dhe Ballkanit Perëndimor në lidhje me veprimet e mjedisit dhe klimës, reformave politike dhe përafrimit me BE-në. Gjithashtu, axhenda do të udhëheqë përcaktimin e strategjive të asistencës financiare dhe teknike në nivel dypalësh dhe në nivel rajonal.

Mekanizmat e parashikuar për zbatimin e Axhendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor:

  1. Reforma e administratës publike;
  2. Menaxhimi i financave publike;
  3. Skema e tregtimit të shkarkimeve;
  4. Programet për gjelbërimin e ekonomisë;
  5. Fuqizimi dhe zbatimi i qeversisjet mjedisore;
  6. Western Balkans Just Transition Mechanism;
  7. Përfshirja e qeverisjes lokale dhe rajonale;
  8. Smart Specialisation;
  9. Kërkim dhe inovacion;
  10. Programe për bashkëpunimin rajonal;
  11. Komunitetit të transportit;
  12. Komunitetit të Energjisë;
  13. Ngritje-kapacitetesh;
  14. Rrjetet Evropiane;
  15. Edukim dhe Ndërgjegjësim;

Burimi: COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Guidelines for the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans

(Përkthimi i këtij materiali nuk është zyrtar, ndaj interpretimi i saj në gjuhën shqipe nuk është përgjegjësi e autorit.)

Përmbajtja e këtij artikulli është përgjegjësi e Qendrës EDEN dhe në asnjë rrethanë nuk mund të konsiderohet se pasqyron pikëpamjet e Bashkimit Evropian.

Web footer GEAR

Ky material informues për Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor vjen si pjesë e projektit “Green Economy for an Advanced Region”, financuar nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga FORS Mali i Zi në partneritet me organizatat SMART Kolektive nga Serbia, Qendra për Zhvillim dhe Mbështetje nga Bosnja dhe Hercegovina, EKO Svest nga Maqedonia Veriore, Qendra EDEN nga Shqipëria dhe Shoqata Slap nga Kroacia.

Pakti Evropian për Klimën

European climate Pact

Pakti Evropian për Klimën (PKE) është një lëvizje për të bashkuar qytetarët rreth një çështje të përbashkët, secili duke ndërmarrë hapa për të ndërtuar një Evropë më të qëndrueshme për secilin prej nesh. PKE është nisiur nga Komisioni Evropian dhe është pjesë e Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane dhe po mbështet BE-në të arrijë qëllimin e saj për të qënë kontinenti i parë neutral ndaj klimës në botë, deri në vitin 2050. PKE është një mundësi për komunitetet dhe organizatat për të marrë pjesë në veprime për klimën në të gjithë Evropën:

  • për të mësuar mbi Ndryshimet Klimatike
  • zhvillimin dhe zbatimin e zgjidhjeve
  • rrjetëzimin dhe lidhjen me të tjetër për të rritur impaktin e këtyre zgjidhjeve.

Si pjesë e Marrëveshjës së Gjelbër Evropiane, Pakti synon të kthehet në një hapësirë ku mund të ndahet informacion, debatohet dhe veprohet për krizën klimatike, dhe patjetër për ofruar mbështetje për të rritur dhe forcuar lëvizjën europiane për klimën.

Pakti Evropian për Klimën synon të jetë i hapur, gjithëpërfshirës dhe një nismë ambiciozë për gjithësecilin. Vlerat e paktit janë:

1. Shkenca, përgjegjeshmëria dhe përkushtimi
2. Transparenca
3. Jo “Greenwashing”
4. Ambicie dhe prioritizim
5. Veprim në nivel lokal
6. Larmi dhe gjithëpërfshirje

Për më shumë klikoni faqen e internetit të Paktit Evropian për Klimën: https://europa.eu/climate-pact/index_en

Burimi: Next Generation EU: A Bold European Recovery Strategy, EUCalls (Përkthimi i këtij materiali nuk është zyrtar, ndaj interpretimi i saj në gjuhën shqipe nuk është përgjegjësi e autorit.)

Përmbajtja e këtij artikulli është përgjegjësi e Qendrës EDEN dhe në asnjë rrethanë nuk mund të konsiderohet se pasqyron pikëpamjet e Bashkimit Evropian.

Web footer GEAR

Ky material informues për Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor vjen si pjesë e projektit “Green Economy for an Advanced Region”, financuar nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga FORS Mali i Zi në partneritet me organizatat SMART Kolektive nga Serbia, Qendra për Zhvillim dhe Mbështetje nga Bosnja dhe Hercegovina, EKO Svest nga Maqedonia Veriore, Qendra EDEN nga Shqipëria dhe Shoqata Slap nga Kroacia.

Takim për soba druri efiçente

Qendra mjedisore EDEN në datën 7 prill 2021 organizoi workshopin online me aktorët e interesit me temë “Partneriteti për soba druri efiçente”, i cili zhvillohet në kuadër të projektit rajonal "Smarter stoves partnership" në lidhje me përdorimin e sobave të drurit për ngrohje dhe gatim.
Të paktën 3 milionë familje në rajonin e Ballkanit Perëndimor kanë si burim kryesor të ngrohjes së tyre, sobat me dru ose qymyr. Këto pajisje, edhe kur janë të reja, janë joeficente, konsumojnë sasi të mëdha karburanti dhe lëshojnësoba 8 sasi të mëdha të substancave ndotëse. Ndërsa biomasa konsiderohet asnjanjëse e karbonit, në ciklin e tij jetësor djegia e karbonit lëshon 0.35 kg CO2e për kWh të energjisë së karburantit.
Ëorkshop kishte për qëllim të bashkonte aktorët kryesorë në vend në lidhje me çështjen dhe paraqitjen e sfidave dhe alternativave për të ulur çlirimin e dioksidit të karbonit nga sobat që përdoren për ngrohje dhe gatim në familjet në Shqipëri.

Në workshop ishin të pranishëm 22 pjesëmarrës nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, Ministria e Turizmit dhe Mjedisit, nga Instituti i Shëndetit Publik, nga Bashkia Has, Kukës, Korcë, Dibër, Malësia e Madhe, Kamëz, Pogradec, përfaqësues të Delegacionit të Bashkimit Evropian në Shqipëri, përfaqësues të organizatave të shoqërisë civile në Tiranë dhe Korçë.
Ëorkshopi zgjoi interesin e pjesënarrësve, duke qenë se tema është shumë aktuale. Sobat e drurit përdoren në Shqipëri duke qenë se familjet nuk janë në gjendje të paguajnë faturën e enrgjisë elektrike dhe sobat e drurit shihen shpeshherë më ekonomike. Në shqipëri është miratuar në 2014 ligji për mbrojtjen e cilësisë së ajrit në mjedis; në 2015 moratoriumin në pyje i cili synon të reduktojë ndërhyrjet mbi fondin pyjor, të degraduar si pasojë e mbishfrytëzimit dhe dëmtimeve të tjera, me synim përmirësimin dhe rehabilitimin e gjendjes së tij; në 2016 ligji për performancën e energjisë së ndërtesave ; në 2020 ligji për ndryshimet klimatike , të gjitha këto duke shtuar dhe ligjin për efiçencën e energjisë tregojnë që në vend ka një bazë ligjore të fortë.

Nga përfaqësuesit e bashkive vështja e ngrohjes me dru, por në të njëktën kohë dhe për gatim shihej si një mundësi e vetme për banorët për të përballuar ekonomikisht dimrat e ashpra. Nga diskutimet moratoriumi pyjeve ka ndikuar në mënyrë positive, megjithatë veprimet jo të ligjshme, mungesa e kontrollit, mungesa e monitorimeve të vazhdueshme çojnë përsëri në dëmtim të pyjeve dhe përdorimit të vazhdueshSoba 2më tij në familet shqiptare edhe pa kriter. Përdorimi i drurit, që së fundmi çmimi i tij është rritur për shkak të moratoriumit, në familje sjell ndotjen e ajrit, duke përmendur Korçën si një nga qytetet me ajrin e rënduar nga clirimet gjatë diegies së drurit.
Z. Simaku, zv. Ministër, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, theksoi se është e nevojshme që sobat të çertifikohen dhë të bëhen efiçente.
Shfrytëzimi i pyjeve, dhe kryesisht ndosh që prerja e drurëve të ndodhi në zonat sa më afër qytetit apo rrugëve kryesore, ndikon në largimin e pyllit nga qyteti dhe ulet aftësia absorbuese e pyllit për çlirimet e CO2.

Ministria e Turzimit dhe Mjedisit, theksoi rëndësinë e ligjjit të cilësisë së ajtir, dhe të ndryshimeve klimatike dhe që Shqipëria duhet të plotësojë disa standarde. Si vijim dhe alternativa u propozuan për të ndihmuar situatën, si studime për përdorimin e gazit po ndodhin në Korcë. Energjia gjerotermale, energjia e përftuar nga era dhe nga dielli janë alternativa për të zëvendësuar përdorimin e drurit, gjithashtu.


Ndërtesat kanë mungesë në izolim, mure dritare, që ndikon në një eficëncë të ulët. Inestime që do të rrisnim eficëne e banesave janë të nevojshme. Në shqipëri ngrohja me dru është një nga alternativat që përdorin familjet, megjithatë të dhënat dhe informacioni duhet të përditësohen për numrin e familjeve që përdorin dru, për gjendjen e sobave. Nga diskutimet u paraqit vështirësia për largimin e drurit plotësisht nga familjet duke qenë se dhe në vitin 2018, rezulton që 92% e druve të zjarrit janë konsumuar në sektorin e banesave dhe vetëm një pjesë e vogël në sektorin e shërbimeve dhe të industrisë. Druri duhet të bëhet më efiçent, pyjet mos shërbejnë për prerje për ngrohje dhe gatim dhe të forcohet sistemimi i lejeve për prerje të drurëve.

Ky workshop vjen si pjesë e projektit rajonal “Smarter Stoves Partnership” udhëhequr nga RES Foundation, mbështetur nga qeveria Austriake dhe European Climate Foundation.

Ligj nr. 162/2014 Për mbrojtjen e cilësisë së ajritnë mjedis
Ligj nr. 5/2016 Për shpalljen e moratoriumit në pyje në republikën e shqipërisë
Ligj nr. 116/2016 Për performancën e energjisë së ndërtesave
Ligj nr. 155/2020 Për ndryshimet klimatike
Ligj nr. 124/2015 Për efiçencën e energjisë

Gjenerata tjetër e BE-së

Next Gen EU

 

“The Next Generation EU (NGEU)” (Shqip: Gjenerata tjetër e BE-së) është një nismë Europiane për siguruar mbështetje financiare për vendet anëtarë të unionit për rimëkëmbjen ndaj efektet që ka sjellur pandemia COVID-19. Pavarësisht të gjitha pasojave negative që kjo pandemi ka sjellur, ekziston një optimizëm i gjërë është midis BE-së për ri-ngritjen e saj më e fortë se kurrë. Gjenerata tjetër e BE-së do të përshpejtojë tranzicionin drejt të ardhmes.
Me instrumentat financiare dhe vendosmërinë për ta bërë Evropën një vend dixhital, të qëndrueshëm dhe më fleksibël, BE-ja ka një mundësi mjaft domethënëse për t’u transfermuar dhe për t’u bërë një model zhvillimi në botë. Ky është një lajm i mirë për bizneset që kërkojnë të sjellin inovacion në operimin e tyrë të cilat kërkojnë mbështetje financiare nga BE. Në vazhdim, thirrje të ndryshme do të shpallen nga BE për të paraqitur propozime për të financuar zhvillimin e zgjidhjeve inovative.

CILI ËSHTË BUXHETI I VENDOSUR NË DISPOZICION PËR NGEU?

Për planin e rimëkëmbjes, buxheti i dedikuar dhe rënë dakord është 750 miliardë euro. Buxheti do të sigurohet prej buxhetit afatgjatë të BE-së prej 1.074 trilionë euro në kuadrin financiar 2021-2027. Në mënyrë të veçantë, buxheti do të kanalizohet nfa buxheti afatgjatë i BE-së midis 2021-2023.
Buxheti afatgjatë i BE-së 2021-2027, së bashku me buxhetin e NGEU do të sigurojnë një burim financiar prej 1.8 trilionë euro për të mbështetur rimëkëmbjen nga COVID-19 dhe përparësitë afatgjatë të BE-së në fusha të ndryshme të politikave. 672.5 miliardë euro do të jepen si hua dhe grante për të mbështetur reformat dhe investimet në secilin shtet anëtar.

Burimi: Next Generation EU: A Bold European Recovery Strategy, EUCalls (Përkthimi i këtij materiali nuk është zyrtar, ndaj interpretimi i saj në gjuhën shqipe nuk është përgjegjësi e autorit.)

Përmbajtja e këtij artikulli është përgjegjësi e Qendrës EDEN dhe në asnjë rrethanë nuk mund të konsiderohet se pasqyron pikëpamjet e Bashkimit Evropian.

Web footer GEAR

Ky material informues për Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor vjen si pjesë e projektit “Green Economy for an Advanced Region”, financuar nga Bashkimi Evropian dhe zbatohet nga FORS Mali i Zi në partneritet me organizatat SMART Kolektive nga Serbia, Qendra për Zhvillim dhe Mbështetje nga Bosnja dhe Hercegovina, EKO Svest nga Maqedonia Veriore, Qendra EDEN nga Shqipëria dhe Shoqata Slap nga Kroacia.

Të gjitha letrat mbi tryezë në lidhje me cilësinë e ajrit

Pavarësisht nëse ajri që thithim po përkeqësohet në mënyrë progresive, ose ne jemi thjesht më të vetëdijshëm për të fa21 ema 6 FB i INSTA post 002lë aplikacioneve të njohura për celularë dhe fushatave të aktivistëve, presioni i publikut mbetet një faktor thelbësor në përmirësimin e sistemit të monitorimit dhe përmbushjen e të drejtës së dikujt për t'u informuar në lidhje me nivelet e ndotjes.

Jo më larg se sa dhjetë vjet më parë, të dhënat mbi ndotjen e ajrit i viheshin në dispozicion vetëm shkencëtarëve dhe institucioneve të shëndetit publik. Ne të tjerët, vetëm mund të hamendësonim nëse po shikonim mjegullën e zakonshme apo një re smogu dhe pluhuri të imët. Të vetmit njerëz që u ankuan për këtë ishin pacientët me sëmundje kronike të mushkërive dhe banorët e qendrave kryesore industriale dhe atyre minierare. Këta të fundit shpesh mund të shihnin dhe nuhasnin ndotjen dhe të vinin re shtresat e blozës në automjete dhe bimët e kopshteve të tyre.

Ndërtimi i stacioneve të monitorimit të ndotjes filloi ndërkohë; megjithatë, të dhënat nuk u bënë publike dhe të kuptueshme menjëherë. Sot, disa programe televizive shfaqin edhe indeksin e cilësisë së ajrit, megjithëse kjo përfshin vetëm kryeqytetet dhe qytetet e mëdha. Kjo rrallë aplikohet për hapësirat publike.

Stacionet më të sofistikuara të matjes në Ballkanin Perëndimor, menaxhohen nga ministritë përkatëse të mjedisit dhe institucionet e tjera nën vartësinë e tyre. Në një formë të thjeshtuar, niveli i përgjithshëm i ndotjes kategorizohet sipas ngjyrave - ka pesë ose gjashtë prej tyre, në varësi të metodologjisë.

Kategoria që përmban treguesin e përgjithshëm përcaktohet nga ndotësi më dominues. Për shembull, nëse përqendrimi i dioksidit të squfurit është një rrezik i një niveli vjollcë për shëndetin, treguesi i përgjithshëm do të arrijë kategorinë vjollcë edhe kur të gjitha substancat e tjera janë jeshile.

Vitet e fundit, qytetarët gjithnjë e më shumë po blejnë pajisje personale, të thjeshta për matjen e ndotjes së ajrit. Pastruesit e ajrit nëpër shtëpia janë gjithashtu popullor. Zakonisht ata masin edhe nivelet e lëndës së dëmshme.

Detyrimi ligjor

Qeveria dhe pushteti lokal, i detyron ligji që të monitorojnë ndotjen e ajrit, të informojnë qytetarët për rezultatet e monitorimit dhe të krijojnë plane dhe të zbatojnë masa për përmirësimin e tij kur tejkalohen nivelet e lejuara. Përkundër avancimeve të rëndësishme që ndodhën që nga krijimi i stacioneve të monitorimit të cilësisë së ajrit dhe sistemeve që mbajnë publikun të informuar në shtetet e rajonit, cilësia dhe sasia e të dhënave nuk kanë arritur nivele të kënaqshme, dhe rezultatet zyrtare duhet të jenë shumë më të disponueshme dhe më të qarta.

Nëse nuk do të ishin faqet e njohura të internetit dhe aplikacionet e celularëve, që ofrojnë të dhëna në kohë reale nga shumica e stacioneve në botë, banorët e shumë qyteteve do të duhet të mbështeteshin në informacionin e faqeve të internetit të institucioneve lokale. Ato janë shpesh të vonuara dhe nuk paraqiten në një mënyrë lehtësisht të kuptueshme.

Për më tepër, shumë zona, përfshirë ato urbane, duhet të mbulohen nga stacionet e monitorimit dhe ato ekzistuese nuk kanë matës për të gjithë komponentët që ndosin mjedisin. Banorët e zonave ku popullsia është e ulët dhe njerëzit pa qasje në internet, mbahen kryesisht në “errësirë” përsa i përket informacionit. Nëse ata do kishin  informacion mbi ambientin e jashtëm, d.m.th. që ndotja e ajrit në mjedis është duke arritur nivele të rrezikshme, ata mund të kufizojnë aktivitetet e tyre në natyrë dhe t'i mbajnë dritaret e tyre të mbyllura derisa të përmirësohet situata, siç rekomandohet në situata të tilla.

Qytetarët kanë të drejtë të informohen për nivelet e ndotjes së ajrit dhe të njoftohen për çdo ndryshim që ndodh. Institucionet vendore dhe shtetërore duhet të informojnë qytetarët në kohë reale, njësoj si në rastin kur ulet cilësia e ujit në sistemin e furnizimit, apo kur rritet përqendrimi i alergjenëve në ajër ose rrezatimi ultraviolet diellor.

Mund të bëjmë një krahasim tjetër, përkatësisht me paralajmërimet për motin ekstrem ose ndërprerjet e energjisë elektrike. Kushtet e motit ndikojnë gjithashtu në përqendrimet e ndotësve të ajrit, megjithatë institucionet kompetente në Ballkanin Perëndimor ende nuk arrijnë të publikojnë parashikimet për cilësinë e ajrit.

Boshllëqet e sistemit

Sipas gjetjeve nga Komisioni Europian[1], ne kemi më pak të dhëna në dispozicion në lidhje me nivelet e grimcave të ngurta në kategorinë PM 2.5 (me diamtëri 2.5 mikrometra dhe më të vogla), duke pasur parasysh që shumë stacione ose nuk i masin fare ose e bëjnë këtë me ndërprerje. Ky është një nga ndotësit më të rrezikshëm - pluhuri më i imët, i padukshëm që depërton në trup, madje edhe përmes lëkurës.

Aty mungojnë analizat kimike të cilat do të përcaktonin burimin dhe nivelet e grimcave dytësore të ajrit. Pra, stacionet e monitorimit nuk mund të përcaktojnë origjinën e grimcave, dhe disa lloje të PM nuk arrijnë atmosferën direkt nga djegia, por janë rezultat i reaksioneve kimike të ndotësve të tjerë. Institucioneve përgjegjëse për monitorimin e ajrit u mungojnë burimet e mjaftueshme financiare dhe njerëzore, siç thuhet në raportet e Bankës Botërore përkatësisht për Maqedoninë e Veriut[2], Bosnje-Hercegovinën[3] dhe Kosovën[4].

Vlefshmëria e të dhënave, si në raportet kombëtare, ashtu edhe në ato të paraqitura në Agjencinë Europiane të Mjedisit (ZEE) ndryshon në bazë të lokacioneve dhe vende të ndryshme. Rezultatet e matjes orë pas ore janë kriteret kryesore. Standardet europiane kërkojnë një disponueshmëri vjetore te nivelit 90% të të dhënave; megjithatë, regjistri gjithashtu përmban të dhëna nga stacionet matëse që arrijnë deri në 75%.

Komisioni Europian deklaron se numri i stacioneve që dërgojnë të dhëna në Agjenci është i kufizuar. Shumica e këtyre ndodhen në Maqedoninë e Veriut.

Cilësia e të dhënave kërkon mirëmbajtje të rregullt të pajisjeve të rrjetit shtetëror, e cila është e shtrenjtë. Fondet më të mëdha janë të nevojshme për matjen automatike të niveleve të PM, dhe procedurat e ngadalta të prokurimit kanë shkaktuar vonesa edhe 30 ditore[5][6].

Shumica e vendeve të rajonit nuk kanë një regjistër të saktë të burimeve dhe niveleve të emetimeve të ndotësve[7].

Vullneti politik

Marrja e vendimeve për masat për të përmirësuar cilësinë e ajrit kërkon monitorim të hollësishëm të situatës, së bashku me raportet zyrtare që përmbajnë të dhëna totale. Nëse nuk ka një matje të vazhdueshme, institucionet e kujdesit shëndetësor nuk janë në gjendje të monitorojnë dhe studiojnë efektet e ndotjes së ajrit.

Pjesa më e madhe e përgjegjësisë për monitorimin e ndotjes dhe sistemet e informimit publik u takojnë qeverive të shteteve të rajonit. Për të kapërcyer këto sfida, duhet të ketë investime të mëdha, por shumë nga problemet mund të zgjidhen thjesht duke shfaqur vullnet politik - autoritetet qendrore kanë fuqinë dhe kapacitetet për të përmirësuar bashkëpunimin dhe koordinimin me nivelet më të ulëta administrative dhe gjithashtu për të mundësuar shkëmbimin e informacionit. Ata janë gjithashtu përgjegjës për përmirësimin e procesit të mirëmbajtjes së stacioneve të monitorimit dhe përfshirjen e sa më shumë prej tyre në sistemin europian.

Pavarësisht nëse bëhet fjalë për ndotjen që është më e lartë në disa zona apo ne që thjesht jemi bërë më të vetëdijshëm për këtë, për shkak se më shumë të dhëna janë në dispozicion tani, kjo nënkupton një faktor tjetër të rëndësishëm kur bëhet fjalë për vullnetin politik. Pra, presioni nga publiku. Është e qartë se qytetarët dhe organizatat për mbrojtjen e mjedisit duhet të kërkojnë përmbushjen e së drejtës për informim në lidhje me ajrin që thithim.

Fuqia e bashkimit

Presioni i ushtruar mbi institucionet tashmë është amplifikuar nga popullariteti i faqeve të internetit për monitorimin e ndotjes së ajrit dhe aplikacioneve celulare që ofrojnë të dhëna të përgjithshme dhe qasje të thjeshtë në informimin për qytetet dhe shtetet nga i gjithë rajoni. Zhvillimi i tyre i vazhdueshëm, së bashku me aksesin e mundshëm në të dhënat historike dhe analizën e tij krahasuese, do të mobilizojnë më tej popullatën dhe do të rrisin ndërgjegjësimin në lidhje me këtë çështje të nxehtë.

Kohët e fundit, qytetarët kanë bërë krahasimin e të dhënave nga aplikacionet me ato të mbledhura nga pajisjet e tyre matëse të ndotjes së ajrit që kanë nëpër shtëpia. Këto nuk janë aq preçize sa stacionet zyrtare - megjithatë, të lidhura me të dhënat meteorologjike, ato mund të jenë një aset i dobishëm për parashikimin e ndotjes. Transferimi i informacionit nga pajisjet personale në aplikacione është gjithashtu i dobishëm për njerëzit në zona që ende nuk kanë njësi zyrtare të monitorimit.

Një nga detyrat kryesore është krijimi i një katalogu / inventari të burimeve, llojeve dhe sasive të ndotësve, në mënyrë që të regjistrohet edhe ndikimi nga veprimtaritë individuale njerëzore në shkaktimin e ndotjes së ajrit. Pushteti lokal luan një rol jetësor në këtë çështje. Pra, ky informacion do të jetë i plotë vetëm nëse përfshin pajisjet shtëpiake për ngrohje dhe llojin e lëndës djegëse që ato përdorin. Përsa i përket bashkive dhe qyteteve, ato gjithashtu mund të kontribuojnë duke vendosur ekrane dixhitale ku shfaqet informacioni mbi ndotjen e ajrit në vendet publike.

Duke nënshkruar Deklaratën e Sofjes në Nëntor 2020, Shqipëria, Bosnje-Hercegovina, Mali i Zi, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Serbia kanë rënë dakord të miratojnë Axhendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor, e cila përcakton detyrimet e shteteve BB6 në përmirësimin e përpjekjeve të monitorimit dhe raportimit, dhe hap një rrugë drejt fondeve të BE-së.

Së fundmi, të qënit i mirëinformuar për këtë çështje është e mundur vetëm me përfshirjen e mediave - televizionit publik dhe atyre private, mediave lokale si dhe ato me mbulim kombëtar dhe rajonal. Kur bëhet fjalë për portalet dhe stacionet televizive, nuk duhet të jetë aq e vështirë përfshirja e një figurë të animuar, ndryshimi i ngjyrës së të cilës tregon cilësinë aktuale të ajrit që ne po thithim.

 

[1] European Commission: “JRC Science for Policy Report: Status of air pollutants and greenhouse gases in the Western Balkans”, 2020
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC118679/air_qualityghg_western_balkans_online.pdf
[2] The World Bank: “Western Balkans Regional AQM – Northern Macedonia”, 2019 http://documents1.worldbank.org/curated/en/116521576516981237/pdf/Air-Quality-Management-in-North-Macedonia.pdf
[3] The World Bank: “Western Balkans Reqional AQM – Bosnia and Herzegovina”, 2019 http://documents1.worldbank.org/curated/en/117281576515111584/pdf/Air-Quality-Management-in-Bosnia-and-Herzegovina.pdf
[4] The World Bank: “Western Balkans Regional AQM – Kosovo”, 2019 https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/33041/Air-Pollution-Management-in-Kosovo.pdf?sequence=1&isAllowed=y#page=64&zoom=100,92,813
[5] Institut za javno zdravlje Srbije “Milan Jovanović Batut” (Institute of Public Health of Serbia): “Zagađenost urbanog vazduha na teritoriji Republike Srbije merena u mreži institucija javnog zdravlja u 2019. godini”, 2020 http://www.batut.org.rs/download/izvestaji/higijena/GodisnjiIzvestajVazduh%202019.pdf
[6] Godišnji izvještaj o kvalitetu zraka u Federaciji Bosne i Hercegovine za 2019. godinu (2020) (Annual Report on Air Quality in the Federation of Bosnia and Herzegovina in 2019)
[7] European Commission: “JRC Science for Policy Report: Status of air pollutants and greenhouse gases in the Western Balkans”, 2020
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC118679/air_qualityghg_western_balkans_online.pdf

Fakte mbi PK
FAQ PK
RMjedsiorA
RMjedsior Kaliforni
RMjedisorRoyal
RMjedsiorSHBA
RMjedsior Woswagen